BİLİMNASILUzay

Yıldızlar Nasıl Oluşur?

Yıldızlar nasıl oluşur diye arama yaptıysan ve bu içeriğe geldiysen hiç aklına bile gelmeyecek soruların cevapları burada.

Oluşumda en çok hidrojen ve helyumun etkilerini gördüğümüz yıldızlar, plazma küreleridir. Gözlemlenebilir evrende yer edinen bu küreler, dünyadan da çıplak gözle görülebilmektedir. Bu sebeple belki de antik dönemlerden bu yana merak konusu olmuşlardır. Dünya’nın yaşam kaynağı olan Güneş de bunlardan bir tanesidir.

Medeniyetlerin simgesi haline gelmiş olan yıldızlar, dünya üzerinde yerleşik olan birçok inanç sisteminin sembolü olduğu gibi, yön bulma ve göksel seyir amacıyla da kullanılmıştır. En eski yıldız haritasının ise M.Ö 1534’te Antik Mısır tarafından oluşturulduğu biliniyor.

Yıldızların oluşumu; toz bulutları içerisinde başlar. Çoğunun galaksiye dağılmış halde bulunduğu biliniyor. Toz bulutları için bir örnek vermek gerekirse ise Avcı Bulutsusu ya da diğer adıyla Orion Nebulası olabilir. Bulutların derinliklerinde bulunan türbülanslar, gaz ve tozun kendi çekim kuvveti altında çökmeye başlayabileceği yeterli kütleye sahip düğümlerin oluşumuna yol açar. Bulut çökme yaşarken merkezde bulunan malzeme ısınmaya başlar. Merkezde yer alan bu sıcak çekirdek, ilerde yıldız olacaktır.

Bilgisayar ortamında üç boyutlu olarak çöken gaz ve tozdan oluşan, dönen bu bulutlar iki veya üç damlaya bölünebilir. Elbette bu bir öngörü olarak sunuluyor.

Bulut çökerken merkezde oluşan yoğun ve sıcak çekirdek, toz ve gaz toplamaya başlar. Buradaki tüm malzemeler bir yıldızın parçalarını oluşturmayacaktır. Kalan tozun gezegenlere, asteroitlere veya kuyruklu yıldızlara dönüşebileceği ve toz olarak kalabileceği araştırmalar sonucunda edinilen bilgiler arasında yer alıyor.

Sıcaklığın artması ile birlikte yıldızın dış katmanları dışa doğru itilir ve genişleyip soğumaya neden olur. Böylece yıldız, kırmızı bir deve dönüşür. Yıldız yeterince büyük ise, çökmeye devam eden çekirdeğin ve helyum tüketen ve demire kadar çeşitli ağır elementler üreten daha egzotik nükleer reaksiyonları destekleyecek kadar ısınabileceği biliniyor. Bu sadece geçici bir erteleme sağlar. Yıldızın iç nükleer ateşlerinin daha dengesiz bir hale geldiği yavaş yavaş gözlemlenir. Bazen oldukça öfkeli ve ateşli bir şekilde yandığı görülürken bazense söner. Devam edegelen bu süreç, yıldızın titreşmesine ve dış katmanlarını fırlatmasına sebep olur. Daha sonra yıldız kendisini bir gaz ve toz kozasıyla örter. Bu aşamadan sonra olacak şey ise çekirdeğin boyutuna bağlı olarak değişmektedir. Beyaz Cüceler, Novae, Süpernova, Nötron Yıldızları Kara Delikler veya kalıntılardan yeni yıldızlar…

Yıldızların Ömrü Kaç Yıldır?

Yıldızların oluşumu kadar ömürleri de merak konusu. Genel hatlarıyla yıldızlar için 10 milyar yıllık ömre sahip olduğu bilgisi bulunmaktadır. 9 milyar yıllık bir sürenin ise anakol evresinde geçtiği biliniyor. Yıldızların ölmesinin ardından ise geriye beyaz cüceler kalıyor.

Yıldızlar Nasıl Ölür?

Yıldızların ölümünde temel sebep olarak nükleer yakıtlarını tüketmeleri yatar. Kütlesi büyük olan yıldızlar, hidrojenlerini hızlı bir şekilde tüketirler. Hidrojen tükenmesine rağmen, helyum ve karbon gibi daha ağır elementleri kaynaştıracak sıcaklığa sahiptirler. Hidrojen bittiğinde ise yıldızların çöküşü başlar ve dış katmanların bir süpernova olarak patladığı görülür. Süpernovadan geriye kalan şeyler ise nötron yıldızları olacaktır. Elbette bu bir karadelik de olabilir.

Orta büyüklüğe sahip yıldızlar için durum biraz daha farklı işliyor. Hidrojen yakıtları tükendikçe şişerler ve kırmızı devlere dönüşürler. Dış katmanlar dışarıya atılmadan önce çekirdeklerinde helyum kaynaşır ve gezegenimsi bulutsular oluşur. Yıldız çekirdeği ise milyarlarca yıl soğuyan bir beyaz cüce olur.

Kırmızı cüceler ise en küçük yıldızlardır. Onlar yakıtlarını az tüketmeleri sebebiyle 100 milyar yaşına kadar yaşayabilir.

Büyük Kütleli Yıldızlar Ölünce Neye Dönüşür?

Büyük kütleye sahip olan yıldızlar, yakıtlarını çabuk tüketmeleri sebebiyle süpernova olarak patlarlar. Nötron yıldızı veya karadeliğe dönüşürler.

Bir Yıldızın Son Aşaması Nedir?

Yıldızların son aşaması kütlelerine bağlı olarak değişir. Süpernova, nötron yıldızı, beyaz cüce, kırmızı cüce, karadelik veya gezegenimsi bulutsu olabilirler.

1. Süpernova : Yıldızlar insan gibidir. Doğarlar, yaşarlar ve ölürler. Yıldızlar aynı zamanda devasa kimyasal reaksiyonlardır. Bir yıldız söndüğünde, bunun birçok sebebi olabilir. Uzayda meydana gelen patlamaları biz duymayız, ancak bunlardan en şiddetli patlayanı Süpernova’dır. Süpernova patlaması, bir yıldızın şiddetli bir biçimde patlamasıdır. Diğer yıldızlardan farkı ise gökyüzünde ölmüş bir yıldız olmasıdır…

2. Nötron Yıldızı: Bir süpernova patladığında, uzayda kalan kısmın kendi içine çökmesiyle oluşur. Üzülerek söylüyorum ki; bir yıldızın son bulabileceği türlerden biri.

3. Beyaz Cüce: Yaşamlarının son zamanlarında, soğuk yıldızlar olarak görülmekte. Hacim olarak dünya büyüklüğündedir. Yakıtını tükettiğinde kırmızı deve dönüşür.

4. Kırmızı Cüce: Spektral tipi yıldızlara verilen adlandırmadır. Küçük ve soğuk olmaları yanı sıra oldukça uzun bir yaşama sahiptirler.

5. Karadelik : Süpernova patlamaları sonucunda meydana gelen ve bilinen en kompakt gök cismidir.

6. Gezegenimsi bulutsu: 8 Güneş kütlesinden daha az kütleye sahip ve hafif patlama sonucunda meydana gelen salma bulutsu diye de bilinen fotona verilen isimdir.

Burak Yılmaz

Teknoloji, bilim ve uzay meraklısı. Kişisel blog yazarı.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir